ABD ekonomisi geçtiğimiz yıl ABD Başkanı Donald Trump’ın ticaret savaşlarına ve borsa dalgalanmalarına direnebilmişti. Şimdi ise piyasalar yine Trump’ın başlattığı bir savaş olan İran savaşının tetiklediği küresel bir petrol şokunu göğüslüyor.
Wall Street Journal’ın haberine göre, ABD ekonomisi bu savaşa aslında oldukça güçlü bir zeminde girdi. Ancak fırlayan benzin fiyatları ve tedarik zincirindeki sıkıntılar büyük bir sınavı da beraberinde getirdi.
Eğer savaş birkaç hafta içinde sona ererse, Amerikan ekonomisinin rüzgarı tekrar arkasına alması beklenebilir. Sürecin uzaması halinde ise resesyon endişeleri giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor.
Tedarik zinciri tehlikede
ABD İran savaşına büyük bir petrol üreticisi olarak girdi. Ancak petrol küresel bir piyasada satıldığı için ülke içi üretim fiyat artışlarını engellemeye yetmiyor.
Özellikle ham petrol ithalatının önemli bir kısmını Körfez bölgesinden yapan Kaliforniya eyaleti risk altında. Eyaletin başını çektiği Batı Yakası, bu fiyat şokundan en çok etkilenen bölge konumunda bulunuyor.
Chevron yöneticisi Andy Walz da durumu doğrulayan açıklamalarda bulundu. Walz’a göre benzin ve jet yakıtı gibi rafine ürünler mayıs veya haziran gibi yakın bir tarihte bile kıtlaşabilir.
Öte yandan tarım ve teknoloji sektörlerinde de tehlike çanları çalıyor. Tarım için şart olan gübre tedarikinde ciddi aksamalar yaşanıyor. Ayrıca çip üretiminde soğutma sistemleri için bir hammadde olan helyuma erişebilirlik de büyük bir endişe yaratıyor.
KPMG ABD Baş Ekonomisti Diane Swonk, durumun ciddiyetine dikkat çekiyor. Swonk, Hürmüz Boğazı’nın dört ila altı hafta daha kapalı kalması halinde resesyon ihtimalinden gerçekten endişe duymaya başlayacağını söyledi.
Fiyat artışları Amerikalı çiftçileri isyan ettirdi
ABD’de benzin fiyatları hızla artarak galon başına 4 doların üzerine çıktı. Bu durum özellikle düşük gelirli tüketiciler ve nakliye sektörü üzerinde ağır bir baskı oluşturuyor.
Çatışmalar kısa sürede bitse bile ekonomik toparlanmanın zaman alacağı öngörülüyor. Orta Doğu’daki altyapı hasarlarının yanı sıra, şirketlerin maliyetler düştükten sonra bile fiyat indirimine gitmekte isteksiz davranması bu süreci yavaşlatacak.
RSM Baş Ekonomisti Joe Brusuelas da bu karamsar tabloyu dile getiren isimler arasında. Brusuelas, petrol fiyatlarının savaş öncesi seviyelere dönme olasılığının son derece düşük olduğunu vurguluyor.
Savaşın tarım sektörüne kestiği fatura ise şimdiden oldukça ağır bir seviyeye ulaştı. WSJ haberinde, Nebraska’da çiftçilik yapan Ben Steffen’in anlattıkları sahadaki durumu en net haliyle özetliyor.
Steffen, bu dönem sadece dizel yakıt için bütçelediğinden 5.000 dolar daha fazla harcadığını belirtiyor. Gübreye ise geçen yıla göre tam 50.000 dolar daha fazla ödediğini söyleyen çiftçi isyanını şu sözlerle dile getirdi:
“Bunu kim sürdürebilir? Bunun ekonomiyi daha geniş çaplı nasıl vurmayacağını aklım almıyor.”
Uzun vadeli senaryolar ve stagflasyon riski
Çatışmanın yaz aylarına veya sonbahara sarkması en kötü senaryolardan biri olarak görülüyor. Tüketici harcamalarının da ciddi şekilde düşmesi bekleniyor.
Ayrıca Avrupa ve Asya’daki olası resesyonların etkisiyle ABD ihracatının da daralacağı öngörülüyor. Santander’in ABD ekonomisti Stephen Stanley, ihracat talebindeki %5 ila %10’luk bir düşüşün bile Amerikan ekonomisi üzerinde çok sarsıcı bir etki yaratacağının altını çiziyor.
Tüm bu belirsizlikler ışığında, birçok ekonomist ve kurum büyüme tahminlerini şimdiden aşağı yönlü revize etmeye başladı.
Yardeni Research Başkanı Ed Yardeni, savaşın uzamasının yaratacağı tehlikelere dikkat çekiyor. Yardeni’ye göre bu durum açık kıtlıklara, işten çıkarmalara ve büyümenin durduğu geçmiş on yılların tekrarlanmasına yol açabilir.
Yardeni, mevcut tabloyu 1970’lere benzeterek şu çarpıcı uyarıda bulunuyor:
“Süreç uzadıkça ortaya çıkan tablo, enflasyonun tırmanışa geçip yüksek seviyelerde kalıcı hale geldiği 1970’lerin stagflasyon ortamına daha çok benziyor. Krizin altı ayı aşması halinde ise artık ne olacağını kimse kestiremez.”
