İran savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı’nda ticaretin sekteye uğraması, Türkiye’nin azotlu ve fosforlu gübreler ile amonyak tedarikinde sorun yaşamasına neden oldu. Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan Bloomberg’e yapılan açıklamaya göre, Ankara bu sorunun aşılması için Rusya ile yeni bir mutabakata imza atacak. Moskova’da bugün imzalanması planlanan anlaşmayla Rusya, Türkiye’ye yönelik bazı ihracat kısıtlamalarını gevşetecek.
Gübre ve amonyak ihracatında Türkiye’ye özel düzenleme
Mutabakat kapsamında Rusya, ihracatına sınırlama uyguladığı azotlu ve fosforlu gübreler ile amonyak ürünlerinde Türkiye’ye özel bir kontenjan oluşturacak. Böylece özellikle ilkbahar döneminde yükselen tarımsal gübre talebinin daha rahat karşılanması hedefleniyor.
Anlaşmanın resmi adı “Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı ile Rusya Federasyonu Tarım Bakanlığı Arasında Rusya Federasyonu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne Mineral Gübre Sevkiyatı Alanında Mutabakat Zaptı” olarak açıklandı. Söz konusu belgeyi Türkiye adına Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Ahmet Bağcı, Rusya adına ise Tarım Bakan Yardımcısı Maxim Borovoy Markovich’in bugün Moskova’da imzalaması bekleniyor.
Erdoğan-Putin görüşmesinin ardından yeni adım
Türkiye ile Rusya arasındaki tarım diplomasisinin son dönemde hız kazanması, gübre tedarikinde yeni bir gelişmenin önünü açtı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçen hafta Şangay İşbirliği Örgütü’nün Kırgızistan’daki zirvesi kapsamında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmüştü.
İki lider arasındaki temasların ardından yürütülen çalışmalar sonucunda Rusya’nın Türkiye’ye uyguladığı bazı kısıtlamaları kaldırma yönünde karar aldığı belirtildi.
Hürmüz Boğazı’nın kapanması tedariki etkiledi
28 Şubat 2026’da başlayan İran savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı’nın kapanması, Körfez ülkelerinden Türkiye’ye gerçekleştirilen üre, amonyak ve kükürt sevkiyatlarının durmasına yol açtı. Bu gelişmenin ardından Rusya da mart ayında bazı gübre ürünlerinin ihracatına kota ve kısıtlama getirdi.
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ise mart ayında yaptığı açıklamada, gıda arzında herhangi bir sorun bulunmadığını belirterek bitkilerin gelişim döneminde ihtiyaç duyulan gübre tedarikinde de sıkıntı yaşanmadığını ifade etmişti. Yumaklı, arzın artırılması amacıyla farklı önlemlerin aşamalı şekilde uygulanacağını söylemişti.
Türkiye gübre hammaddesinde dışa bağımlı
Türkiye’nin yıllık gübre üretim kapasitesi 8 milyon tonun üzerinde bulunuyor. Ancak ülkedeki üreticiler; amonyak, fosforik asit, fosfat kayası, potasyum ve kükürt gibi temel girdiler açısından büyük ölçüde dış kaynaklara ihtiyaç duyuyor. Bu hammaddeler ağırlıklı olarak Körfez ülkeleri, Akdeniz havzası ve Rusya’dan temin ediliyor.
Türkiye’de 7 büyük gübre üreticisi şirket, 17 tesiste faaliyet gösteriyor. Hammadde konusunda dışa bağımlılığın etkisiyle bu tesislerde kapasite kullanımı yüzde 60-70 seviyelerinde kalırken, yıllık gübre üretimi yaklaşık 4,5-5 milyon ton olarak gerçekleşiyor.
İthalatın yerini Rusya desteği alabilir
Türkiye’de tarımsal faaliyetlerde yılda yaklaşık 7 milyon ton gübre kullanılıyor. Üretimin yetersiz kaldığı bölüm ise ithalat yoluyla karşılanıyor. Normal koşullarda temel anlamda gübre ihracatçısı olmayan Türkiye, küresel fiyatların yükseldiği dönemlerde üretici ülkelerle rekabet edebildiği için dış pazarlara da ürün gönderebiliyor. Bu çerçevede yıllık 500 bin ton ile 1 milyon ton arasında gübre ihracatı gerçekleştiriliyor. Rusya’dan yapılacak tedarikin artması halinde Türkiye’nin ihracat miktarının da yükselmesi bekleniyor.
