İsrail’de 27 Ekim’de gerçekleştirilen parlamento seçimlerinde Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloğu, meclis çoğunluğunu sağlayamadı. Kesinleşmemiş sonuçlar, iktidar ittifakının 68 olan sandalye sayısının 53’e gerilediğini gösterirken, Gazze’de yürütülen katliam, İran’la yaşanan çatışmalar ve 7 Ekim 2023 saldırılarındaki güvenlik başarısızlıkları seçim sonuçlarına ilişkin tartışmaların merkezine yerleşti.
53 sandalyede kaldı
İsrail Merkez Seçim Komisyonunun oyların yaklaşık yüzde 90’ının sayılmasının ardından açıkladığı verilere göre, Netanyahu liderliğindeki sağcı ve dinî partilerden oluşan blok 53 sandalyede kaldı.
Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un öncülüğündeki muhalefet bloğu 48, Arap partileri ise toplam 19 sandalyeye ulaştı.
120 üyeli İsrail Parlamentosu Knesset’te hükümet kurabilmek için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor. Mevcut sonuçlar, hiçbir siyasi bloğun tek başına bu çoğunluğu sağlayamadığını ortaya koyuyor.
Gazze katliamı ve 7 Ekim tartışması
Netanyahu hükümetinin Gazze’de yürüttüğü katliam ve 7 Ekim 2023’te Hamas’ın gerçekleştirdiği saldırıların önlenememesi, seçim sürecinin önemli tartışma başlıklarını oluşturdu.
Hükümete yöneltilen eleştiriler yalnızca Gazzelilere yönelik soykırım iddialarıyla sınırlı kalmadı. 7 Ekim öncesinde yaşanan istihbarat ve güvenlik zaafları, savaşın uzun sürmesi ve hükümetin sorumluluğuna ilişkin tartışmalar Netanyahu üzerindeki siyasi baskıyı artırdı.
Bununla birlikte İsrail’deki muhalif seçmenlerin Gazze konusunda ortak bir tutum sergilemediği de dikkat çekiyor. Bazı kesimler savaşın insani sonuçlarını ve devam etmesini eleştirirken, diğerleri hükümetin güvenlik politikalarını ve 7 Ekim saldırılarına ilişkin hesap verme sorumluluğunu ön plana çıkarıyor.
İran savaşında zafer algısı oluşmadı
Netanyahu’nun seçim kampanyasında öne çıkardığı İran’a yönelik askeri operasyonların kamuoyundaki karşılığı da tartışmalı kaldı.
İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsünün (INSS) haziran ayında gerçekleştirdiği araştırma, İran savaşının sonuçlarına ilişkin ciddi bir görüş ayrılığı bulunduğunu ortaya koydu.
Araştırmaya katılanların yalnızca yüzde 15’i İsrail’in savaştan galip çıktığını belirtirken, yüzde 43’ü çatışmaların kesin bir sonuç doğurmadığını, yüzde 37’si ise İran’ın kazandığını düşündüğünü ifade etti.
Aynı araştırmada iktidar koalisyonunun seçmenleri arasında İsrail’in galip geldiğini düşünenlerin oranı yüzde 30’da kalırken, muhalefet seçmenlerinde bu oran yalnızca yüzde 3 olarak ölçüldü.
Bulgular, İran’a karşı yürütülen askeri operasyonların toplumda ortak bir zafer algısı oluşturmadığını gösterdi. Ancak araştırma seçimden aylar önce gerçekleştirildiği için bu görüşlerin doğrudan sandalye kaybına ne ölçüde yansıdığı kesin olarak belirlenemiyor.
Arap seçmenler sandıkta dengeleri değiştirdi
Seçimlerin en dikkat çekici sonuçlarından biri, Arap seçmenlerin katılımında görülen belirgin artış oldu.
İsrail’de seçime katılım oranı yüzde 77,7’ye ulaşarak 1999’dan bu yana en yüksek seviyeye çıkarken, Channel 12’nin verilerine göre Arap seçmenlerin katılımı yaklaşık yüzde 80 olarak gerçekleşti.
Arap partileri, önceki parlamentodaki temsil güçlerini neredeyse ikiye katlayarak 19 sandalyeye ulaştı.
Arap partilerinden oluşan Ortak Liste ittifakı, seçimlerin ardından yaptığı açıklamada yüksek katılımın Netanyahu’nun çoğunluğu elde etmesini engellediğini savundu. İttifak, seçmenlerin hükümetin Gazze politikalarına, ayrımcılığa ve Arap toplumuna yönelik uygulamalara sandıkta tepki gösterdiğini belirtti.
Bu gelişme, Netanyahu karşıtı blokların hükümet kurabilmesi açısından Arap partilerini kritik konuma taşıdı.
Ultra-Ortodoks Yahudilerle ilgili tartışmalar da etkili oldu
Seçim sonuçlarına ilişkin değerlendirmeler, Netanyahu’nun yaşadığı oy kaybının yalnızca Gazze katliamı ve İran savaşlarına bağlanamayacağına işaret ediyor.
Ultra-Ortodoks Yahudilerin askerlik hizmetinden muaf tutulmasına yönelik tartışmalar, hükümetin yargı politikaları ve 7 Ekim saldırılarının bağımsız biçimde soruşturulmasına ilişkin talepler de seçmenlerin gündemindeydi.
Özellikle askerlik muafiyeti tartışması, uzun süren savaşların ardından toplumun farklı kesimleri arasında yükümlülüklerin eşit paylaşılması konusundaki anlaşmazlıkları derinleştirdi.
Netanyahu için koalisyon sınavı
İktidar bloğunun çoğunluğu kaybetmesi, Netanyahu’nun başbakanlık görevinden kesin olarak ayrılacağı anlamına gelmiyor.
Seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un siyasi partilerle görüşerek hükümeti kurma görevini vermesi bekleniyor.
Eisenkot Araplarla koalisyona daha yakın
Netanyahu’nun yeni ortaklar araması, geniş tabanlı bir koalisyon kurulması veya Eisenkot öncülüğündeki muhalefetin Arap partilerinin desteğiyle hükümet oluşturması olasılıklar arasında bulunuyor. Koalisyon görüşmelerinin başarısız olması halinde yeniden seçim gündeme gelebilir.
Ortaya çıkan tablo, Netanyahu’nun seçim kampanyasında öne çıkardığı askeri başarı söyleminin iktidar bloğunun parlamento çoğunluğunu korumasına yetmediğini gösteriyor. Ancak Gazze ve İran savaşlarının sandalye kaybındaki ayrı ayrı etkilerinin belirlenebilmesi için seçim sonrası ayrıntılı seçmen araştırmalarına ihtiyaç bulunuyor.
Golan resti çekti
İsrail’de muhalif Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, Başbakan Binyamin Netanyahu ve partisi Likud ile bir birlik hükümeti kurulmasına karşı olduğunu, geçmişteki benzer girişimlerin “büyük bir fiyaskoyla sonuçlandığını” söyledi.
İsrail devlet televizyonu KAN’a açıklamalarda bulunan Golan, tüm oylar sayıldıktan sonra partisinin mecliste 8 milletvekiliyle temsil edilmesini beklediğini ifade etti.
Golan, seçim sonuçlarıyla birlikte “Netanyahu’nun evine gönderileceği” ve “onunla hiçbir iş yapılmayacağı” açıklamasında bulunurken, geçmişteki benzer girişimlerin “büyük bir fiyaskoyla sonuçlandığını” vurguladı.
İsrail’deki seçim sonuçlarına ilişkin ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı açıklamada ise Golan, muhalefet blokundaki diğer parti liderleriyle bir araya geleceğini duyurdu.
Golan, muhalefet bloğu ve İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partilerin toplamda hükümeti kurmak için yeterli sayıya ulaştığına işaret ederek şu ifadeleri kullandı:
“Halk sözünü söyledi. 67 sandalye ile İsrail kamuoyunun çoğunluğu değişim talep etti. Seçmenlerin iradesini hayata geçirmek ve İsrail için bir değişim ile kurtuluş hükümetinin kurulmasını sağlamak adına her yolu denemeyi, her şekilde çalışmayı ve gereken her şeyi yapmayı planlıyorum.”
