ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, Hürmüz Boğazı’nın ardından Kızıldeniz ve Hazar Denizi’ne uzanan yeni bir cephe hattı oluşturdu. Husilerin Babülmendep’te Suudi gemilerine abluka ilan etmesi ve Suudi Arabistan’ın Husi hedeflerine saldırmasının ardından İran’a ait bir ticari geminin Hazar Denizi’nde vurulması, Rusya-Ukrayna savaşı ile Körfez’deki çatışmayı ilk kez doğrudan temas noktasına taşıdı.
2022’den bu yana süren Rusya-Ukrayna savaşı ile 28 Şubat’ta başlayan ABD-İran çatışması arasında tehlikeli bir bağlantı kurulmasına neden oldu.
Hazar Denizi’nde İran gemisine saldırı
İran Dışişleri Bakanlığı, Hazar Denizi’nde İran’a ait ticari bir geminin saldırıya uğradığını, gemide meydana gelen patlamada bir denizcinin hayatını kaybettiğini, bir denizcinin de yaralandığını açıkladı.
Tahran yönetimi saldırıdan Ukrayna’yı sorumlu tutarak olayı “düşmanca ve suç teşkil eden bir eylem” olarak nitelendirdi. Ukrayna’nın Tahran’daki maslahatgüzarı Dışişleri Bakanlığına çağrılırken İran, ulusal çıkarlarını savunmak ve karşılık vermek için gerekli haklarını saklı tuttuğunu bildirdi.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ise ülkesinin Hazar Denizi’nde uzun menzilli saldırılar düzenlediğini doğruladı. Zelenski, vurulan hedefler arasında Rus savaş gemileri ile İran bağlantılı askeri yüklerin taşınmasında kullanılan gemilerin bulunduğunu söyledi ancak saldırının ayrıntılarını paylaşmadı.
Bu nedenle saldırıya ilişkin iki tarafın açıklamaları arasında önemli bir fark bulunuyor. İran, doğrudan kendi ticari gemisinin hedef alındığını savunurken Ukrayna, İran bağlantılı askeri sevkiyatlarda kullanılan gemilere saldırı düzenlediğini belirtiyor.
Rusya-Ukrayna savaşı Körfez cephesine temas etti
Hazar Denizi’ndeki saldırının önemi yalnızca vurulan geminin kimliğinden kaynaklanmıyor. Hazar güzergâhı, İran ile Rusya arasındaki askeri ve ticari taşımacılığın önemli bağlantı hatlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Ukrayna uzun süredir İran’ı, Rusya’ya insansız hava araçları ve askeri malzeme sağlamakla suçluyor. Tahran yönetimi ise Rusya-Ukrayna savaşının tarafı olmadığını savunuyor.
Ancak Hazar’daki son saldırı, Ukrayna’nın artık yalnızca Rus topraklarını ve Karadeniz’deki hedefleri değil, İran ile bağlantılı olduğu öne sürülen Hazar güzergâhlarını da hedef alan bir strateji izlediğini gösteriyor. Bu durum, Rusya-Ukrayna savaşı ile İran Körfezi’ndeki savaş arasında fiilî bir temas noktası oluştuğuna işaret ediyor. Bu değerlendirme, tarafların açıklamalarından hareketle yapılan bir jeopolitik çıkarımdır.
İlk cephe: İran Körfezi ve Hürmüz Boğazı
Bölgesel gerilimin merkezinde, ABD ve İsrail’in 28 Şubat 2026’da İran’a yönelik geniş çaplı saldırılarıyla başlayan savaş bulunuyor. Saldırılarda İran’ın askeri tesisleri, füze sistemleri ve yönetim merkezleri hedef alınırken Tahran, ABD üsleri ile bölgedeki müttefik ülkelere füze ve insansız hava araçlarıyla karşılık verdi.
Çatışmaların en kritik sonucu, küresel petrol ticaretinin ana geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik krizinin derinleşmesi oldu. ABD ordusu temmuz ayında İran’a yönelik saldırılarını art arda 13 gece sürdürdüğünü açıklarken, hedefler arasında İran’ın denizcilik kapasitesi, hava savunma sistemleri ve askeri lojistik altyapısı yer aldı.
Hürmüz’deki risk, petrol ve doğal gaz sevkiyatında aksama endişelerini artırırken küresel enerji piyasalarında fiyatların yükselmesine neden oldu.
İkinci cephe: Husiler Babülmendep’i hedef aldı
İran Körfezi’ndeki savaş sürerken yeni cephe Kızıldeniz’de açıldı. Yemen’deki İran destekli Husiler, Suudi Arabistan bağlantılı gemilerin Babülmendep Boğazı’ndan geçişini engelleyeceklerini duyurdu.
Husiler, abluka kararının Suudi Arabistan’ın Yemen’e uyguladığı kısıtlamalara ve Sana Havalimanı’na yönelik saldırıya karşılık olduğunu savundu. Grup, boğazdaki deniz trafiğini mayınlar, silahlı botlar, füzeler ve insansız hava araçlarıyla hedef alabileceğinin işaretini verdi.
Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husi hedeflerine düzenlediği hava saldırılarının ardından Husiler, Cizan ve Yenbu gibi Suudi şehirlerine füze ve insansız hava araçları fırlattı. Saldırılarda petrol şirketi Aramco ile bağlantılı tesislerin hedef alındığı bildirildi.
Babülmendep, Kızıldeniz’i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan geçiş noktası olması nedeniyle küresel ticaret açısından kritik önem taşıyor. Boğazdaki güvenlik krizinin büyümesi, gemilerin Afrika’nın güneyinden dolaşmasını zorunlu kılabilir; bu da taşıma süreleri ile sigorta ve navlun maliyetlerini artırabilir.
Üç deniz, tek bir çatışma zinciri
Son gelişmelerle birlikte bölgesel savaş üç kritik deniz alanına yayılmış durumda:
İran Körfezi ve Hürmüz Boğazı, ABD ile İran arasındaki doğrudan savaşın ve enerji sevkiyatına yönelik tehdidin merkezi haline geldi.
Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı, Husiler ile Suudi Arabistan arasındaki çatışmalar nedeniyle ikinci bir deniz cephesine dönüştü.
Hazar Denizi ise Ukrayna’nın İran bağlantılı olduğunu söylediği gemilere yönelik saldırısıyla Rusya-Ukrayna savaşının Körfez’deki çatışmayla kesiştiği yeni alan oldu.
Bu üç hattın aynı anda gerilmesi, savaşın birbirinden bağımsız cephelerden oluşmadığını; enerji taşımacılığı, askeri sevkiyatlar ve bölgesel ittifaklar üzerinden birbirine bağlanan geniş bir çatışma ağına dönüştüğünü gösteriyor.
En tehlikeli ihtimal: Karşılıklı saldırı zinciri
İran’ın Hazar Denizi’ndeki saldırıya karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu açıklaması, Ukrayna ile İran arasında doğrudan askeri gerilim ihtimalini yükseltti.
Tahran’ın Ukrayna’ya karşılık vermesi durumunda Rusya-Ukrayna savaşındaki cephelerin genişlemesi, Moskova ile Tahran arasındaki askeri iş birliğinin daha görünür hale gelmesi ve Batılı ülkelerin bölgedeki tutumlarını yeniden belirlemek zorunda kalması gündeme gelebilir.
Böyle bir senaryoda Hürmüz Boğazı, Babülmendep ve Hazar Denizi’nde yaşanan gelişmeler, ayrı krizler olmaktan çıkarak tek bir bölgesel savaş zincirinin parçalarına dönüşebilir.
Ortaya çıkan tablo, Körfez’de başlayan ateşin Kızıldeniz üzerinden Hazar’a ulaştığını ve dünyanın en büyük iki savaşının tehlikeli biçimde birbirine bağlanmaya başladığını gösteriyor.
